आजको संसार र पाण्डोराको कथाः एउटा गहन अध्ययन
पाण्डोराको कथा र आजको संसार बीचको तुल्नात्मक अध्ययन
प्रभाकर जायसवाल
आज निन्द्रा लागेन । सन्चो पनि थिएन अनी यसो सोच्न थालेँ । सोच्दा सोच्दै, मलाई ब्याचलर फर्स्ट इयरको सम्झना आयो । त्यसबेला म एउटा बोर्डिङ स्कुलमा पढाउँथें । त्यहाँ GULMOHAR भन्ने विषयमा Pandora And The Box of Troubles नामको पाठ थियो । त्यो पाठमा पाण्डोराको पौराणिक कथा समेटिएको थियो । आजको संसारका समस्याहरू देख्दा, मैले त्यो कथा र अहिलेको यथार्थबीच तुल्ना गर्न थाले र त्यसलाइ written form दिने प्रयास गरे ।
पाण्डोराको
कथाः दुःखको सुरुवात र आशाको प्रतीक
पाण्डोराको कथा एउटा पौराणिक घटना हो, जहाँ उनलाई देवताहरूले पृथ्वीमा पठाउँछन् । उनलाई एउटा बक्स दिइन्छ र त्यो बक्स नखोल्न आदेश दिइन्छ । तर, उनको जिज्ञासाले उनलाई रोक्न सकेन । बक्स खोल्नेबित्तिकै संसारमा सबै प्रकारका समस्याहरू—दुःख, रोग, मृत्युलगायत अनेक दुःखद घटना—फैलिन्छन् । यद्यपि, बक्सभित्र एउटा चीज बाँकी रहन्छः आशा
यो
कथा मानवीय स्वभाव र चुनौतीहरूको प्रतीक
हो । तर,
आजको संसारमा यो कथा केवल
पौराणिक कथामा मात्र सिमित छैन यसले
आजका चुनौती र मानव जीवनको
यथार्थसँग गहिरो सम्बन्ध राख्छ ।
१.
समस्या र चुनौतीहरूको स्वरूप
पाण्डोराको
समयः
पाण्डोराको
बक्सले संसारलाई दुःख र पीडाको
सामना गरायो । पाण्डोराको बक्सबाट
रोग, गरिबी, द्वन्द्व, र अन्य प्राकृतिक
र सामाजिक चुनौतीहरू बाहिर निस्किए । त्यो समयमा
समस्या बाहिरी शक्तिहरूको परिणामका रूपमा लिइन्थ्यो, जसलाई देवताहरूले मानव जीवनमा थोपारेका
थिए ।
आजको
संसारः
आजका
समस्याहरू पाण्डोराको समयसँग मिल्दोजुल्दो छन् । कोभिड–१९ जस्तो महामारी,
जलवायु परिवर्तन, आर्थिक असमानता, र सामाजिक द्वन्द्व
आजको यथार्थ हुन् । तर,
फरक के छ भने
आज यी समस्याहरूको मुख्य
कारण मानव क्रियाकलाप र
असंतुलित विकासलाई मानिन्छ।
२.
जिज्ञासाः प्रगति या विनाश?
पाण्डोराको
समयः
पाण्डोराको
जिज्ञासा मानवीय स्वभावको प्रतीक हो । उनले
बक्स खोल्दा अनपेक्षित परिणाम आयो । यो
घटनाले जिज्ञासालाई सकारात्मक र नकारात्मक दुवै
रूपमा व्याख्या गर्न सकिन्छ।
आजको
संसारः
आज
जिज्ञासाले विज्ञान र प्रविधिमा ठूलो
प्रगति गरेको छ। जस्तै, Artificial Intelligence, जैविक अनुसन्धान र अन्तरिक्ष अध्ययनले
मानव जातिलाई नयाँ युगमा पु¥याएको छ । तर,
पाण्डोराको जस्तै, यस्ता आविष्कारले जोखिम र चुनौतीहरू पनि
जन्माएका छन ।
३.
समस्यासँग जुध्ने शक्तिः आशा र समाधान
पाण्डोराको
समयः
पाण्डोराको
बक्सबाट निस्किएको अन्तिम वस्तु आशा थियो। यो
आशाले मानवलाई समस्याको सामना गर्न शक्ति दिएको
विश्वास गरिन्छ।
आजको
संसारः
आज
आशासँगै समाधानका उपायहरू पनि छन् ।
विज्ञान, प्रविधि, र शिक्षा समस्याको
समाधानमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन । उदाहरणका लागि,
जलवायु परिवर्तनको सामना गर्न हरित प्रविधिको
विकास, महामारीको नियन्त्रणका लागि खोपको निर्माण,
र गरिबी न्यूनिकरणका लागि सामाजिक योजनाहरू
अगाडि आएका छन ।
४.
महिलाको भूमिकाः विगतदेखि वर्तमानसम्म
पाण्डोराको
समयः
पाण्डोरालाई
समस्याको सुरुवातकर्ताका रूपमा चित्रण गरिएको छ । यो
दृष्टिकोणले महिलालाई कमजोर र समस्याको स्रोतका
रूपमा देखाउने पुरातन सोचलाई झल्काउँछ।
आजको
संसारः
आज
महिलाको भूमिका परिवर्तन भएको छ ।
उनीहरू समाजको परिवर्तनकारी शक्ति बनेका छन् । नेतृ,
वैज्ञानिक, र नीति निर्माताका
रूपमा महिलाहरूले समस्याहरू समाधान गर्न सक्रिय योगदान
दिइरहेका छन्।
५.
पीडाको अर्थबोधः भाग्य कि मानव प्रयास?
पाण्डोराको
समयः
त्यतिबेला
समस्यालाई देवताहरूले मानव जीवनमा थोपारेको
मानिन्थ्यो । मानिसलाई केवल आशामा निर्भर
रहन बाध्य बनाइएको थियो।
आजको
संसारः
आधुनिक
युगमा मानिसले समस्यालाई विश्लेषण गरेर समाधान गर्न
खोज्छ । शिक्षा, प्रविधि,
र सामाजिक सुधारका माध्यमबाट मानिसहरूले आफ्नो भविष्यको नियन्त्रण आफैं गर्न खोजेका
छन्।
निष्कर्षः
पाण्डोराको कथा र आजको शिक्षा
पाण्डोराको
कथा हामीलाई समस्या अपरिहार्य भए पनि आशा
सधैं हाम्रो सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो
भन्ने कुरा सिकाउछ ।
आजको संसारमा, मानिसहरूले आशालाई कार्यान्वयनमा रूपान्तरण गरेका छन्। पाण्डोराको समय
र आजको युगबीच धेरै
समानता छ, तर आज
मानव जातिले सहकार्य र प्रयासबाट समस्यालाई
अवसरमा बदल्न सिकेको छ।
यसले
प्रमाणित गर्छ कि दुःखको
सुरुवात भए पनि, आशा
र सहनशीलता हाम्रा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सम्पत्ति हुन्।
Comments
Post a Comment